Հնդկաստանի արտաքին քաղաքականության նոր ուղենիշները
Հուլիսի 19-ին Հնդկաստանում կայացան նախագահական ընտրություններ: Սակայն այս տարի դրանք բավականին մեծ հետաքրքրություն էին առաջացրել երկրում, ինչը վկայում է Հնդկաստանի քաղաքական կյանքում նախագահի ինստիտուտի դերի բարձրացման մասին: Շատերին է հետաքրքրում, թե ինչպիսի ազդեցություն կունենա նորանշանակ նախագահը երկրի արտաքին քաղաքականության ձևավորման վրա:
Հետաքրքիր է այն հարցը, թե, ի վերջո, Հնդկաստանում քաղաքական համակարգի ո՞ր ինստիտուտն է պատասխանատու արտաքին քաղաքականության ձևավորման համար: Միգուցե կա հասարակական կարծիքից թաքնված ինչ-որ կենտրոն, որը դանդաղորեն, բայց հաստատուն կերպով վերանայում է "Ներուի ուղենիշը"` արտաքին քաղաքականության նորացման և 21-րդ դարի իրողություններին մոտեցնելու անվան տակ:
Նշենք, որ Հնդկաստանի արտաքին քաղաքական ուղենիշում
սկսեցին փոփոխություններ նկատվել 2004թ.-ից, երբ Հնդկաստանի ազգային կոնգրես կուսակցությունը նորից իշխանությունը վերցրեց իր ձեռքը: Իսկ մինչ այդ Բհարատիյա Ջանատա Փարթի կուսակցության առաջնորդ և Հնդկաստանի վարչապետ Ատալ Բիհարի Վաջպային, համարյա անփոփոխ էր պահում "Ներուի ուղենիշը" (չնայած Ներուի անձի նկատմամբ իր քննադատական վերաբերմունքին), քանի որ կիսում էր Ներուի հիմնական գաղափարը` Հնդկաստանի մասին պատկերացումը որպես համաշխարհային քաղաքականության ինքնուրույն կենտրոնի:
"Ներուի ուղենիշի" արտաքին քաղաքականության մասի աստիճանական վերանայումը տեղի ունեցավ երկու հիմնական համաշխարհային միտումների ազդեցության տակ՝ 1) ԱՄՆ-ի կողմից մյուս երկրների նկատմամբ իր տնտեսական և ռազմատեխնիկական գերակայության պահպանում, 2) Չինաստանի ակտիվ առաջընթաց, Երկնատակի վերածում նոր համաշխարհային տերության:
"Ներուի ուղենիշի" վերանայում են պահանջում ԱՄՆ-ում հնդկական համայնքը (ավելի քան 3մլն), Հնդկաստանի մասնավոր կորպորատիվ հատվածի վերնախավը և հնդկական միջին խավի արևմտամետ խավը: Նրանք զգալիորեն ազդում են սկզբունքային քաղաքական որոշումների կայացման վրա, որոնք են` 1) Հնդկաստանի արտաքին տնտեսական ռազմավարության ընդհանուր վերակողմնորոշումը դեպի ԱՄՆ, ինչը հասարակական կարծիքին հրամցվում է որպես "ինտեգրում համաշխարհային տնտեսության մեջ", 2) հնդկա-ամերիկյան "միջուկային համաձայնագրի" ստորագրումը, ինչը և՛ աջ, և՛ ձախ քննադատների կարծիքով ազդում է պետության ինքնիշխանության վրա և սպասվելիք արդյունքների չի էլ հանգեցնում, 3) անցում դեպի ԱՄՆ-ի հետ ռազմատեխնիկական համագործակցություն; 4) Ամերիկայի հետ ռազմավարական դաշինք Ասիական-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում Չինաստանի էքսպանսիան զսպելու և "չորս ժողովրդավարությունների միություն" (ԱՄՆ, Ճապոնիա, Ավստրալիա, Հնդկաստան) ձևավորելու համար:
Հնդկաստանում ասում են, որ քաղաքականությունը խաղ է մեծ թվերի հետ և մեծ թվերով: Կարելի հասկանալ, որ "մեծ թվերը" սոցիալ-քաղաքական ուժերն են, հիմնականում ցածր կաստաներից, որոնք սկսում են անցնել կազմակերպված քաղաքական ակտիվության: Բացի այդ, և՛ աջերը, և՛ ձախերը պնդում են, որ Հնդկաստանը պետք է պահպանի արտաքին
քաղաքական ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու "արտոնությունը" և դա անի համազգային կոնսենսուսի հիման վրա, այլ ոչ թե բնակչության առանձին խմբերի և ազդեցիկ մարդկանց շահերից ելնելով:
Նշենք, որ առայժմ "Ներուի ուղենիշին" փոխարինող ամբողջական հայեցակարգը հնդկական վերնախավի մոտ բացակայում է: Կարելի է խոսել միայն առանձին պատկերացումների մասին:
Հնդկաստանը և ԱՄՆ-ն վախենում են Չինաստանի աճող ակտիվությունից: Հնդկաստանը այն պատճառով, որ միշտ էլ չինացիների ներխուժման վտանգը կա, իսկ Ամերիկայի դեպքում էլ ՉԺՀ-ն նրա հիմնական վարկատուն է, որը կարող է իր աշխարհատնտեսական ազդեցությունը վերափոխել աշխարհաքաղաքական էքսպանսիայի:
Փոխվում են հնդկական հասարակության որոշ ազդեցիկ խմբերի քաղաքական պատկերացումները Միացյալ Նահանգների մասին (սակայն նրանք մեծամասնություն չեն), ինչը պետք է մոտեցնի երկու երկրներին "ժողովրդավարական արժեքների", տնտեսական շահերի և համաշխարհային իրավիճակի գնահատման ընդհանրության հիման վրա:
Թուլացող Ամերիկայի հետ հարաբերությունները Հնդկաստանին թույլ կտան որակապես բարձրացնել իր աշխարհաքաղաքական կարգավիճակը: Որոշ վերլուծաբաններ կարծում են, որ Հնդկաստանին կհաջողվի հասնել դրան առանց իր պետական ինքնիշխանությունը ոտնահարելու:
Հնդկաստան-ԱՄՆ ձևավորված հարաբերությունների մոդելը տարբերվում է Բրիտանիայի, Ճապոնիայի կամ Ֆրանսիայի հետ Ամերիկայի հարաբերություններից: Հնդկաստանը, ի տարբերություն Միացյալ Թագավորության,
Ամերիկայի պատմական դաշնակիցը չի հանդիսանում, և Հնդկաստանի անվտանգությունը, ի տարբերություն Ճապոնիայի, կախված չէ ԱՄՆ-ի լավ տրամադրվածությունից:
Սիրիական ճգնաժամը ցույց տվեց Հնդկաստանի կախվածությունը Պարսից ծոցի "նավթային միապետությունների" բարեհաճությունից: Նշենք, որ այս տարածաշրջանում աշխատում է շուրջ 6 մլն հնդիկ, որոնք հայրենիք են փոխանցում տարեկան մոտ 20 մլրդ դոլար:
Մի կողմից՝ պրագմատիկ քաղաքականությունը պատասխանում է Հնդկաստանի տնտեսական շահերին: Մյուս կողմից՝ այդ քաղաքականությունը կողմնորոշված է մոտակա նպատակներին` հանգեցնելով բազմաթիվ, միայն այս պահի համար որոշումների: Նման պայմաններում խոսել "Ներուի ուղենիշին" փոխարինելու եկած ծրագրային ռազմավարության մասին առայժմ շատ վաղ է: