-Քանի՞ տարվա պատմություն, ի՞նչ ավանդույթներ, ունի այս օջախը, որո՞նք են նրա խնդիրները: Ինչպիսի՞ տեսլական ունի այն ապագայի վերաբերյալ
-Այս Համազգային ճեմարանը հիմնվել է 1980-ական թվականներին Մարսել քաղաքում: Սակայն այն հիմնելու ծրագիրը ստեղծվել է Բեյրութում կենտրոնական վարչության կողմից, որը վարում է նշանավոր Ճեմարան անունով հիմնարկը, եւ որը 1928 թվականից տասնյակ մտավորականներ է տվել ու պատրաստել հայ սերունդներ: Անշուշտ, Ֆրանսիայում կացությունը տարբեր է քան Բեյրութում, մանավանդ դպրոցական պատմությունն է շատ տարբեր, քանի որ Ֆրանսիայում տարիների ընթացքում մեր հայ ընտանիքները սկսեցին հաճախել ֆրանսիական դպրոցներ: Առաջին սերունդները ստացան լեզուն իրենց ծնողներից, բայց աստիճանաբար այս լեզվի կապը հեռացավ: 1980-ական թվականներին, փաստորեն, երրորդ սերունդն էր, որ բնակվում էր Ֆրանսիայում, եւ բնական կապը հայոց լեզվի հետ, որ կար ընտանիքներում, հեռացել էր: Եվ հարց առաջացավ, թե հաջորդ սերունդները ի՞նչ պետք է լինեն, ինչպե՞ս պետք է հայ մնան` առանց հայերեն իմանալու:

-Արդյո՞ք դպրոցի շրջանավարտների ավարտական վկայականները լիովին հավասարեցված են ֆրանսիական այլ դպրոցների ավարտական վկայականներին:
-Իհարկե: Նախ մեր աշակերտները ստանում են բակալավր կոչված վկայականը, եւ ավելին` հայերենի դասավանդումը նույնպես հավաստիացված է: Մեր հայերենի ուսուցիչների մի մասը վճարվում է պետության կողմից: Ինչպես նշեցինք, մեր դպրոցը մեծացավ` դասարան առ դասարան ավելացնելով: Խնդիր կար, որպեսզի դպրոցը չմնար այնպիսին, ինչպիսին սկզբում էր, այսինքն` փոքր, խմբակային ուժով: Կառավարության կողմից ընդունվեց, որ ֆրանսիական դպրոցում (մենք համարվում ենք ֆրանսիական դպրոց) հատուկ բաժին է տրվում հայերենին, ինչը շատ կարեւոր քայլ էր մեզ համար:

-Պատկերացրե՛ք Մարսելում բնակվող հայ երիտասարդ ընտանիք, որի զավակը պետք է դպրոց սկսի հաճախել: Ծնողները ի՞նչպես կմտածեն տանը, ի՞նչ քայլի կդիմեն: Մի կողմից նրանք, դրդված հայրենասիրությունից, երեխայի հայեցի դաստիարակությունից, ցանկանում են, որ երեխան հաճախի համազգային դպրոց` այդ դեպքում չկորցնելով լեզուն, հանդիսանալով կապող երկրին եւ պատմությանը: Եվ մյուս կողմից մտածում են, որ գնալով այնտեղ` արդյո՞ք երեխան չի տուժի եւ չի դառնա լիովին ինտեգրված Ֆրանսիայի քաղաքացի եւ արդյո՞ք ավելի մրցունակության մեջ իր հասակակից ֆրանսիացիների հետ չի տուժի ապագայում աշխատանք գտնելու ավելի մեծ հնարավորություններից: Երկու հարցերն էլ շատ կարեւոր են: Եթե որոշում է կայացվում երեխային բերել Ձեր դպրոց, արդյո՞ք առաջանում է երկրորդ խնդիրը:
-Ձեր տված հարցերը շատ ճիշտ են: Եվ հիմնականում ծնողների մեծ մասը այս հարցերի հետ բախվում են, մանավանդ, երբ դպրոցը նոր էր բացվել, նրանք կարող էին հիմնվել միայն մեր ասածների վրա: Բայց այժմ դպրոցը տոնում է իր երեսնամյակը, եւ այդ տարիների ընթացքում մենք ունեցել ենք տասնհինգ սերունդ ավարտողներ, ովքեր ունեցել են մեծ հաջողություններ եւ առաջացել է վստահություն դպրոցի հանդեպ: Երբեմն նույնիսկ ֆրանսիացի ծնողներ են ընտրում մեր դպրոցը` իմանալով, որ սա մակարդակով դպրոց է եւ ունի կարեւոր արժեքներ: Ֆրանսիացի երեխաները հաճախում են մեր դպրոց եւ հայերեն սովորում: Նմանատիպ հարցերի շրջանը կարծես անցել է: Ծնողները ցանկանում են, որ իրենց երեխաները այստեղ սովորեն, այստեղ մեծանան, տեսնեն այնպիսի արժեքներ, որոնք բացակայում են շատ եւ շատ այլ դպրոցներում:

-Անդրադառնանք վիճակագրական տվյալներին: Քանի՞ ուսուցիչ ունեք, արդյո՞ք նրանք բոլորը ֆրանսահայ եւ ֆրանսիացի են, թե՞ կան նաեւ այլ ազգերի ներկայացուցիչներ: Եվ քանի՞ աշակերտ ունեք այս պահին:
-Մեր աշակերտների թիվը կազմում է 350, իսկ ուսուցիչներինը` 40: Ունենք 10 մշտական ուսուցիչներ, որոնցից 4-ը հայ են, եւ այցելու ուսուցիչներ, ովքեր ֆրանսիացի են եւ դասավանդում են տարբեր առարկաներ: Նրանք, բացի մեր դպրոցից, դասավանդում են նաեւ այլ դպրոցներում: Քիչ առաջ խոսում էինք մեր ծրագրերից, ասեմ, որ մեզ համար շատ կարեւոր է պատրաստել ապագա ուսուցիչ, ով կկարողանա դասավանդել այստեղ թե° հայերեն, թե° այլ առարկաներ: Այս տարի առաջին անգամ մեր նախկին աշակերտներից մեկը դարձավ հայերենի ուսուցչուհի եւ միջնակարգ դասարանում հայերեն է դասավանդում: Իսկապես մեզ համար շատ կարեւոր է պատրաստել մեր ապագա ուսուցիչներին. ունենք հայերենի ուսուցիչներ, ովքեր եկել են Սիրիայից, Բեյրութից, ունենք երկու ուսուցիչ, ովքեր ծնվել եւ մեծացել են Հայաստանում, սակայն այժմ բնակվում են Ֆրանսիայում: Իրոք կարեւոր է պատրաստել ուսուցիչներ այստեղ, ովքեր կիմանան ֆրանսահայերի խնդիրները, հարցերը, չէ՞ որ տարբեր երկրներում, շրջաններում ապրող հայերի խնդիրները տարբեր են: Նրանք կարող են զգալ այն ամենը, ինչ հատուկ է ֆրանսահայերին, նույնիսկ լեզվի թերությունը: Երիտասարդ ուսուցչուհին, ում մասին նշեցինք, ծնվել եւ ապրել է մի ընտանիքում, որտեղ ընդհանրապես հայերեն չեն խոսել, եւ նա սովորել է այդ լեզուն դպրոցում:

-Այս դպրոցի 350 աշակերտներից քանի՞սն են ոչ հայ:
-Մենք ունենք 20 ֆրանսիացի աշակերտ:

-Շատ է խոսվում այն մասին, որ եթե անկախության տարիներից ի վեր Հայաստանը Սփյուռքից ակնկալիք ուներ եւ ստանում էր այդ օգնությունը, ապա դրսում գտնվող դպրոցները միշտ պետք է հայրենիք նայեն եւ այնտեղից ակնկալեն օգնություն: Ի՞նչ կապեր ունեք ՀՀ կրթության նախարարության հետ, արդեն գործող Սփյուռքի նախարարության հետ, եւ արդյո՞ք Ձեր ամենօրյա գործունեության մեջ զգում եք "Հայաստանի շունչը", Հայաստանի օգնությունը, կարիքներին արագ արձագանքելը:
-Շունչ անկասկած կա մեր մտքերում եւ ակնկալիքներ նույնպես ունենք: Բայց շատ լավ ենք հասկանում Հայաստանում այսօր տիրող իրավիճակը, չէ՞ որ այն նոր ՙծնված՚ երկիր է` իր սոցիալական, տնտեսական եւ այլ դժվարություններով: Այս ամենը շատ լավ ենք պատկերացնում, բայց միեւնույն ժամանակ սպասում ենք Հայաստանից եկող տարբեր
օժանդակությունների, ինչը չի նշանակում, որ դա պետք է անպայման լինի նյութական: Կա եւս մեկ կարեւոր խնդիր` ուղղագրությունը: Ընդհանրապես Սփյուռքում գործող դպրոցներում դասավանդվում է արեւմտահայերեն, արեւմտահայերեն ուղղագրություն: Անշուշտ կան այսպիսի դժվարություններ, սակայն դրանք անհաղթահարելի չեն: Տիկին Հրանուշի այցելությունից հետո կապեր ունեցանք Սփյուռքի նախարարության հետ, նույնիսկ իրագործելու ծրագիր ունեինք` ՙԱրի տուն՚, սակայն առողջապահական խնդիրներ կային` կապված նոր վիրուսի հետ, եւ կար վախ, որ աշակերտները մեկնեին եւ չկարողանային վերադառնալ: Այդ պատճառով այս ծրագիրը հետաձգվել է եւ հավանաբար կիրագործվի մյուս աշնանը: Մշակույթի նախարարության հետ հիմնական կապեր պաշտպանում է Համազգային մշակութային եւ կրթական կենտրոնական վարչությունը: Իհարկե, մենք նույնպես կապեր ունենք այդ նախարարության հետ, մենք հետեւում ենք Հայաստանի մշակութային եւ կրթական իրադարձություններին: Եվ երբ Հայաստանից հյուրեր են գալիս, նրանք անպայման այցելում են մեր դպրոցը: Անցյալ տարի դպրոցի օժանդակությամբ Հենրիկ Մալյանի թատերախումբն էր եկել` ներկայացնելու Թումանյանի պատկերները: Նրանցից մեկը եկավ եւ աշխատեց դպրոցի աշակերտների հետ: Իմիջիայլոց ասեմ, որ դա բացառիկ խումբ էր: Իհարկե, ունենք կապեր նաեւ Սփյուռքի տարբեր կենտրոնների հետ: Նշեմ, որ Համազգային ճեմարաններ կան աշխարհի երեք կենտրոններում՝ Բեյրութում, Ֆրանսիայում եւ Ավստրալիայում: Բնական է, որ այս երեք ճեմարանները մշտապես միմյանց հետ կապի մեջ են գտնվում եւ կապեր են պահպանվում նա այլ կենտրոնների հետ: