-Միշտ հաճելի է գործընկերների հետ հարցազրույց վարել: Նախ պատմե'ք, խնդրեմ, "Խաբար" գործակալության մասին. երբվանի՞ց է այն գործում, ի՞նչ առանձնահատկություններ ունի:
-"Խաբար"-ը ստեղծվել է դեռեւս 1995թ.-ին ազգային-տեղեկատվական գործակալության բազայի վրա: Այս պահին ունենք երկու հանրապետական հեռուստաալիք եւ մեկ ազգային արբանյակային հեռուստաալիք: "Խաբար" հեռուստաալիքը տեղեկատվական-լրատվական ալիք է: Երկրորդը` այսպես կոչված ազգային ալիքը, այժմ հիմնական շեշտը դնում է երիտասարդ լսարանի վրա, սպորտի ու մշակույթի, երիտասարդության բարոյական արժեքների զարգացման վրա: Երրորդը` ազգային արբանյակային հեռուստաալիքը, "Կասպիոնեթն" է, որը ծածկում է Եվրոպայի տարածքը, Մերձավոր Արեւելքը, Աֆրիկայի հյուսիսը: Ունենք նաեւ մեկ ռադիոալիք, որը ծածկում է Ղազախստանի ամենամեծ քաղաքը` Ալմաթին: Ահա այն չորս լրատվամիջոցները, որոնք մեզ են պատկանում:

-Հայաստանում կա հանրային հեռուստատեսություն, հանրային ռադիո, մնացածը մասնավոր են: Կուզենայինք հասկանալ Ղազախստանի լրատվամիջոցների կառուցվածքը: Ի՞նչ է "Խաբարը" իրավաբանական իմաստով. այն բաժնետիրական ընկերությո՞ւն է:
-Իրավական առումով այն բաժնետիրական ընկերություն է: Բաժնետոմսերի 100 տոկոսը պատկանում է պետական հոլդինգին, որը կառավարվում է պետության կողմից: Իհարկե, ողջ աշխարհի ԶԼՄ-ների փորձը ենթադրում է հանրային հեռուստատեսության, մասնավոր հեռուստատեսության, պետականի առկայությունը: Իհարկե, մեզ մոտ մասնավոր հեռուստաընկերություններ էլ կան, սակայն մեր աշխատանքում մենք, իհարկե, շեշտը դնում ենք հանրային հեռուստատեսության սկզբունքների վրա:
Մեր ծածկույթը բնակչության 98 տոկոսն է: Մեր հաղորդումներում մենք շեշտը դնում ենք բազմազանության վրա, որպեսզի բավարարվեն բոլորի հետաքրքրությունները ազգության առումով, եւ որպեսզի հետաքրքիր լինի ե'ւ մեծահասակներին, ե'ւ երեխաներին: Դե գիտեք, որ գոյություն ունի հանրային հեռուստատեսության վեց հիմնական սկզբունք, եւ մենք ձգտում ենք հավատարիմ մնալ դրանց: Միակ բանը, որով տարբերվում ենք հանրային հեռուստատեսությունից, դա այն է, որ հանրայինի համար վճարում է հասարակությունը արտոնագրային վճարների միջոցով: Իսկ մեր դեպքում մենք տարածում ենք այսպես կոչված ազգային-տեղեկատվական քաղաքականությունը, եւ պետությունը ներդրում է կատարում մեր բյուջեի մեծ մասում:

-Արեւմտյան չափանիշներով ընդունված է համարել, որ եթե հեռուստաընկերությունը պետական է, ուրեմն խոսքի ազատության հետ ոչ ամեն ինչ կլինի նորմալ: Դուք համաձա՞յն եք այսպիսի թեզիսի հետ` աշխատելով այնպիսի գործակալությունում, ինչպիսին "Խաբարն" է:
-Իհա'րկե, խոսքի ազատության հարցը մեր հետխորհրդային տարածքի համար բավականին նոր երեւույթ է, ժողովրդավարական հասարակության հիմնական ինստիտուտներից մեկը, եւ ամեն ոք կարող է այն ուրույն կերպով մեկնաբանել: Խոսքի ազատություն չի նշանակում պատասխանատվությունից ազատություն, ինչպես որոշ մարդիկ ենթադրում են, թե` ինչ ուզում, այն էլ անում եմ: Ասածդ ցանկացած խոսքի համար պետք է պատասխանատվություն կրես:
Իսկ ինչպես է մեզ մոտ` հեռուստատեսությունում, իրականացվում խոսքի ազատությունը:
Մենք փորձում ենք խոսել ամեն ինչի մասին, փորձում ենք առավելագույնս հնարավորություն ընձեռել, որպեսզի տարբեր տեսակետներ արտահայտվեն: Իհարկե, քննադատություն լսում ենք արեւմտյան զարգացած ժողովրդավարությունների կողմից, թե մեզ մոտ խոսքի ազատություն չկա, սակայն սա նման է սիզամարգեր աճեցնելուն: Մի բան է սիզամարգը ջրել 15 տարի, մեկ այլ բան` շուրջ 200 տարի, ինչը կատարվում է արտասահմանում: Այնպես որ, կարծում եմ, որ մենք խոսքի ազատության ժողովրդավարության զարգացման ուղու վրա ենք եւ ընթանում ենք ճիշտ ուղղությամբ:

-Այժմ ցանկանում եմ համեմատություն անցկացնել: Հայաստանում հետեւյալ իրավիճակն է. հեռուստատեսությունն իր վրա է վերցնում ԶԼՄ-ների պատասխանատվության ամենամեծ մասը, քանի որ այն ավելի շատ են դիտում, քանի որ հեռուստատեսությունը, Ինտերնետի, տպագիր նյութերի, ռադիոյի հետ համեմատած, ունի օգտվողների շատ մեծ շրջանակ: Իսկ ինչպիսի՞ն է իրավիճակը Ղազախստանում: Կարելի՞ է ասել, որ այստեղ էլ է հեռուստատեսության եւ մյուս լրատվամիջոցների միջեւ ճեղքվածքն այդքան մեծ:
-Այո', ես Ձեզ հետ համաձայն եմ: Մեզ մոտ էլ է նույն իրավիճակը: Ես միշտ հիշում եմ "Մոսկվան արցունքներին չի հավատում" ֆիլմից մի արտահայտություն, որ "շուտով ոչինչ չի լինի, միայն համատարած հեռուստատեսություն": Սկզբունքորեն, նման կանխատեսումները կարող են իրականանալ:
Եթե դիտարկենք միտումները, ապա առաջին տեղն է գալիս Ինտերնետային ռեսուրսը, սակայն այս պահին, իհարկե, հեռուստատեսությունն է զանգվածային լրատվության հիմնական միջոցը: ԶԼՄ-ները հասարակության վրա ներգործելու միջոց են, քանի որ ներառում են մարդկանց վրա ազդելու բոլոր միջոցները` տեսա-, ձայնա-, տպագիր: Թերթերը եւ ռադիոն նույնպես տեղեկատվություն տալու միջոցներից են: Սակայն ես կարծում եմ, որ հեռուստատեսությունն է տեղեկատվության ամենահիմնական աղբյուրը եւ հասարակական գիտակցության վրա ազդելու, այն կառավարելու ամենահիմնական միջոցը:

-Երբ առիթ է լինում շփվելու գործընկերների հետ, ես միշտ հետեւյալ հարցն եմ տալիս: Հենց մեր աշխատանքի բերումով մեզ չի կարելի դիտել սեփական հեռուստաալիքը: Ա'յ, երեկոյան տանը հանգստանում եք, ո՞ր ալիքը կմիացնեք:
-Դժվար հարց է: Շուտով 10 տարի կլինի, ինչ աշխատում եմ հեռուստատեսությունում: Սկսել եմ նկատել, որ առաջինը, ինչ անում եմ հեռուստացույց միացնելուց հետո, անցնում եմ հերթով բոլոր ալիքներով` տեսնելու համար, թե որն ինչ է ցուցադրում "փրայմ թայմի" ժամանակ: Ինձ համար անհրաժեշտություն չկա նստել ու միայն իմ ալիքը դիտել, քանի որ առանց այդ էլ գիտեմ իմ եթերացանցը, գիտեմ բոլոր լրագրողներին, նրանց դիրքորոշումը: Երբեմն ուշադրությունս կենտրոնացնում եմ որոշ ծրագրերի վրա, որոնք առավել հետաքրքիր են: Իմ սիրելի ալիքները տեղեկատվական-վերլուծական ալիքներն են` "Եվրոնյուզը", "ԲիԲիՍի"-ն: Դա այն է, ինչ ես իրոք միացնում ու նայում եմ:

-Ղազախստանում կա՞ն արդյոք վարկանշային հետազոտություններ, եւ դրանց հիման վրա եթերում ո՞ր տեղն է զբաղեցնում "Խաբարը" հեռուստադիտողների թվով:
-Ամեն ամիս մենք մեզ համար ներքին հաշվետվություն ենք կազմում, օգտվում ենք նաեւ անկախ մոնիթորինգի արդյունքներից, եւ մեզ մոտ բավականին օբյեկտիվ պատկեր է ձեւավորվում: Պետք է խոստովանեմ, որ "Խաբար" հեռուստաընկերության վարկանիշը չափազանց բարձր չէ, քանի որ, ինչպես արդեն ասացի, մեր եթերի հիմնական խնդիրը պետական տեղեկատվական քաղաքականության տարածումն է, այսինքն` մենք տարածում ենք պաշտոնական տեղեկատվություն այն տեսքով, ինչպես պետությունը ցանկանում է, որ ներկայացված լինի լրատվության տարածությունում:
Դուք` որպես արհեստավարժ, երեւի գիտեք, որ հեռուստադիտողի ուշադրությունը գրավելու համար կա չորս հիմնական թեմա` արյուն, փող, հարուստների ինտիմ կյանք եւ այլն: Եթե մենք այսպիսի բաներ ցուցադրենք, ապա մեր վարկանիշն ամենաբարձրը կլինի: Սակայն մենք նպատակ ենք հետապնդում զարգացնել մեր հասարակության բարոյական արժեքները, հայրենասիրությունը: Իհարկե պետք է խոստովանել, որ ոչ միշտ է դա հետաքրքիր, քանի որ չափազանց ծանր է այն մատուցելը: Իրականում պետք է հանճարեղ ստեղծագործող լինել հետաքրքրություն կլանող հաղորդում պատրաստելու համար: Բայց մենք ձգտում ենք, որ այդ ամենը լինի:
Ասեմ, որ մեր վարկանիշն այնքան էլ բարձր չէ. մեջտեղում ինչ-որ տեղ ենք: Առաջին տեղում, իհարկե, այն հեռուստաալիքներն են, որոնք ժամանցային հաղորդումներ, գեղարվեստական ֆիլմեր են ցուցադրում, ինչը մեզ մոտ առաջնային այսպես ասած "փրայմ" չէ: Մեր հեռուստաալիքներն իրենց լսարանն ունեն, ինչն իրոք ուրախացնում է: Օրինակ` "Խաբար" հեռուստաալիքը տղամարդկանց ալիք է համարվում: Այստեղ հիմնականում լուրեր են, վերլուծական հաղորդումներ, ուստի մեր լսարանի մեծամասնությունն են կազմում միջինից բարձր տարիքի տղամարդիկ:
Եթե վերցնենք մեր երկրորդ ալիքը, ապա վերջերս ենք թարմացրել դրա եթերացանցը, որն արդեն ուղղված է դեպի երիտասարդ լսարանը: Մինչ այդ այն ավելի շատ մշակութային ալիք էր, եւ դրա լսարանի մեծամասնությունը միջինից բարձր տարիքի կանայք էին կազմում: Այժմ մենք հուսով ենք, որ այս ալիքն ավելի շատ երիտասարդների կգրավի:
"Կասպիոնեթի" մոնիթորինգը բավականին բարդ է, քանի որ այն այժմ ծածկում է Եվրոպան, իսկ այնտեղ այդպիսի հետազոտություն պատվիրելը շատ թանկ է: Հաշվի առնելով ներկա ֆինանսական ճգնաժամը, առայժմ չենք կարող դա մեզ թույլ տալ:

-Ասացիք, որ ձեր ալիքը պաշտոնական տեղեկատվություն է տարածում: Իսկ "Խաբարի" աշխատակազմի համար կա՞ արդյոք երեւակայության համար ազատություն, կարո՞ղ են նրանք ինչ-որ նորույթ մտցնել, թե՞ այստեղ էլ հստակ սահմանագծեր կան:
-Հասկանում եմ հարցի էությունը: Կարելի է այնպես մտածել, որ եթե պետական ալիք է, ուրեմն տրվում է միայն պետության տեսակետն այն տեսքով, ինչպես նա է ցանկանում: Իհարկե, մենք ունենք տեղեկատվական առիթներ, որոնք անպայման պետք է լուսաբանենք, օրինակ` դա նախագահի գործունեությունն է, կառավարության, խորհրդարանի, տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեությունը: Մենք դա պետք է լուսաբանենք, որպեսզի բնակչությունն իմանա, թե ինչպես եւ ինչով է ապրում Ղազախստանը: Բայց, իհարկե, մենք լրագրողին չենք ասում, թե պետք է ասես սա, սա, սա, չենք ստիպում: Դա արդեն լրագրողի արհեստավարժությունից է գալիս:
Այստեղ հարկ է նշել, որ շատ դժվար է նորություններ պատրաստել կառավարության, խորհրդարանի մասին, եւ այնպես պատրաստել, որ հետաքրքիր լինի հեռուստադիտողի համար: Ավելի հետաքրքիր է իմանալը, թե այսօր ինչ էր անում ինչ-որ մի կինոաստղ: Գյուղատնտեսության զարգացման, ողջ Ղազախստանի վերաբերյալ հետաքրքիր լուր պատրաստելը բավականին բարձր արհեստավարժություն է պահանջում: Եվ ես պետք է նշեմ, որ մենք այդ լուրերը բավականին հետաքրքիր ենք պատրաստում: Դրա վկայությունն այն է, որ մեր վարկանիշը հենց լուրերի ժամանակ է շատ բարձր:
Ինչ վերաբերում է աշխատակազմի ձեւավորմանը, մեզ մոտ լրատվային շուկան, փառք Աստծո, բավականին զարգացած է: Ի դեպ, լրագրողները մեզ մոտ մնում են գաղափարական նկատառումներով, այսինքն` նրանք համաձայն են պետության կողմից անցկացվող քաղաքականության հետ, նրանք հասկանում են իրենց կողմից լուսաբանվող թեմաների կարեւորությունը եւ փորձում դրանք այդ ձեւով մատուցել: Իհարկե կան մարդիկ, ովքեր այլ տեսակետ ունեն, եւ նրանք իրավունք ունեն այլ դիրքորոշում ունեցող լրատվամիջոց գնալ, որն ավելի մոտ է իր ներքին համոզմունքներին:

-Նշեցիք տեղեկատվական առիթների մասին: 2010թ.-ին տեղեկատվական մեծ առիթ կլինի Ղազախստանի համար, նա դառնում է ԵԱՀԿ նախագահող երկիր: "Խաբար"-ը դրան ինչ-որ ձեւով նախապատրաստվո՞ւմ է:
-Այո', իհարկե նախապատրաստվում է: Դա մեծ պատիվ է Ղազախստանի համար, նախագահ լինել այնպիսի խոշոր, հեղինակավոր կազմակերպության, ինչպիսին ԵԱՀԿ-ն է:
Նշեմ, որ Ղազախստանում նոր ծրագիր է ընդունվել` "Ճանապարհ դեպի Եվրոպա", որը տարբեր ոլորտներ է ներառում: Մենք մեզ ներգրավված ենք համարում այդ գործընթացում եւ պետք է բնակչությանը տեղեկացնենք այդ մասին: Սա` մեկ:
Երկրորդը` տեղեկացնել Եվրոպայի բնակչությանը, որոնք այդ կազմակերպության անդամ են: Օրինակ` օրերս եմ վերադարձել Եվրոպա գործուղումից, որտեղ բանակցություններ էի վարում կաբելային ու արբանյակային օպերատորների հետ` մեր "Կասպիոնեթ" հեռուստաալիքը եվրոպական կաբելային ցանցերում հեռարձակելու համար: Կարծում եմ` կգանք այն արդյունքին, որ հիմնական կաբելային եւ արբանյակային ցանցերը կհեռարձակեն մեր ալիքը: Տեսնենք` գոնե մեկ տարով, քանի որ եվրոպացիների նախընտրությունները կարող են տարբեր լինել: Համենայն դեպս, կաշխատենք, որ եվրոպացիները` ԵԱՀԿ անդամները, կարողանան Ղազախստանի մասին իմանալ սկզբնաղբյուրից` ղազախական հեռուստատեսությունից:
Ասեմ, որ այդ բանակցային գործընթացը բավականին բարդ էր: Դե, գիտեք, այդ զարգացած ժողովրդավարությունների մոտեցումը լրատվական գործերին մի փոքր այլ է, առաջին հերթին, դա պետք է հետաքրքիր լինի լսարանի համար: Եթե հետաքրքիր չեղավ, մեր ալիքը չեն ընդունի:
Բացի այդ, տուժում ենք նաեւ այն պատճառով, որ, օրինակ, ըստ մեր օրենսդրության, պետական լեզվով պետք է հեռարձակենք եթերաժամի կեսից ոչ քիչ: Ստացվում է 50 տոկոս ղազախերեն, 50 տոկոս` անգլերեն: Հասկանալի է, որ եվրոպացին ղազախերեն չգիտի, հետեւաբար եթերաժամի 50 տոկոսն ուղղակի դուրս է մնում, կորչում է: Եթե հնարավոր լիներ մեր եթերաժամի 100 տոկոսը անգլերեն դարձնելու, ապա արտասահմանյան բնակչությանը տեղեկացնելու մեր հնարավորություններն ավելի բարձր կլինեին:

-"Խաբարի" տեղեկատվական քաղաքականության մեջ ի՞նչ տեղ է զբաղեցնում արտաքին աշխարհը: Ինչքանո՞վ է դա հետաքրքրում հեռուստադիտողին, եւ դրան ինչքա՞ն ժամանակ ու միջոց է ծախսվում` տոկոսային հարաբերակցությամբ:
-Եթե խոսենք տեղեկատվական բլոկների մասին, այն մասին, թե ինչպես ենք մենք մեր բնակչությանը տեղեկացնում միջազգային իրադարձությունների մասին, ապա արտասահմանից մենք բավականաչափ տեղեկատվություն ունենք: Մենք պայմանավորվածություններ ունենք հինգ խոշորագույն տեղեկատվական գործակալությունների հետ, օրինակ` "Ռոյթերս"-ի: Բացի այդ, մեր սեփական թղթակիցներն ունենք արտասահմանում, որոնցից տեղեկատվություն ենք ստանում: "ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ"-ից ենք մեծ քանակությամբ տեղեկատվություն ստանում, ինչպես տեսանյութեր, այնպես էլ` տեքստային: Եթե խոսենք ընդհանուր բլոկում արտասահմանյան լուրերի բաժնեմասի մասին, ապա դա 35 տոկոսի կարգի է:
Այժմ մի նախագիծ է մշակման փուլում: Հիշո՞ւմ եք, խորհրդային ժամանակ մի հաղորդում կար` "Միջազգային համայնապատկեր": Դրա նման մի ծրագիր ենք մտադիր ստեղծել: Ի դեպ, մեր բնակչությունը հետաքրքրվում է միջազգային լուրերով: Մեր նպատակն է նրանց ավելի շատ տեղեկություն հաղորդելը, ինչը կուժեղացնի նրանց կապն արտաքին աշխարհի հետ: Չպետք է փակվել արտաքին աշխարհից:

-Չեմ կարող այս հարցը չտալ: Ինչքանո՞վ կան Հայաստանն ու հայերը "Խաբար"-ի տեղեկատվական քաղաքականության մեջ:
-Ցավոք, այժմ չեմ կարող ճիշտ պատասխանել, իսկ ստել էլ իհարկե չէի ցանկանա: Մենք գլխավոր խմբագրություն ունենք, որը բարձրացնում է այդ հարցերը: Նրանք հաստատ կարող են ասել, թե Հայաստանի մասին քանի սյուժե կա: Ցավոք, պետք է նշեմ, որ Հայաստանում չունենք սեփական թղթակից: Հավանաբար այդ հարցը կդնենք մեր բարձրագույն ղեկավարության առաջ: Կարող եմ այժմ ասել միայն իմ անձնական վերաբերմունքի մասին հայ ժողովրդի նկատմամբ, որ ես նրան շատ ջերմ եմ վերաբերվում, քանի որ ինստիտուտում իմ ամենամոտ ընկերներից մեկը Սուրենն էր: Նա այժմ Ղազախստանում չէ, աշխատում է այլ երկրում, բայց մենք մինչեւ հիմա կապ ենք պահպանում: Նա իմ ամենամոտ ընկերներից մեկն է:

-Կա՞ն արդյոք գործընկերային շփումներ հայկական ԶԼՄ-ների հետ` տեղեկատվության փոխանակում, համատեղ նախագծեր:
-Այս պահին` դեռ ոչ: Մենք այժմ կապեր ենք հաստատել թուրքական հեռուստատեսության հետ: Մի քանի ամիս առաջ համաձայնագիր ստորագրեցինք տեղեկատվության փոխանակման վերաբերյալ Ասիական հեռարձակման միության շրջանակներում, որի անդամ ենք հանդիսանում, եւ կապեր ունենք այդ Միության անդամ-երկրների հետ: Հնդկական հեռուստատեսությունն էլ է շատ շահագրգռված, կարող է տեղեկատվության շատ հետաքրքիր փոխանակում լինել: Ցավոք, Հայաստանի հետ դեռ այդպիսի կապեր չկան:

-Մեր հաղորդումը կոչվում է "Հայացք աշխարհին", որի կարգախոսն է` "Նայե'ք աշխարհին մեր աչքերով": Ինչպիսի՞ն է աշխարհը "Խաբարի՚` մեր գործընկերոջ աչքերով:
- Մեկ-մեկ այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, թե մենք մի մեծ գյուղում ենք ապրում: Այսօր աշխարհի մի ծայրում ապրող գործընկերոջդ ես նամակ գրում ինտերնետի միջոցով, վաղը` մյուսին, օդանավակայանում` երրորդին: Այսինքն` տեղեկատվական տեխնոլոգիաներն այն աստիճանի են հասել, որ աշխարհը շատ է նեղացել, դարձել լուցկու տուփի չափ, որի մեջ ամեն բան տեղավորվում է: Մի կողմից դա լավ է, քանի որ մեր ժողովուրդներին իրար է մոտեցնում, մյուս կողմից` մենք միշտ պետք է հիշենք ինքնատիպ մշակույթի մասին: Հարկավոր է զարգանալ` հաշվի առնելով ազգային շահերը:
Օրինակ` գիտեմ, որ հայկական մշակույթը շատ հարուստ է, շատ հին: Ղազախստանինն էլ է շատ հարուստ ու հին, ուստի պետք է ամրացնենք մեր արմատները, մեր պատմական կապերը: Այն, որ մենք հիմա առանց թարգմանչի օգնության ենք խոսում, դա էլ է մեծ վաստակ, դա մեր հարստությունն է:
Հայացք աշխարհին… Կարծում եմ` մեզ դեռ շատ հետաքրքիր բաներ են սպասում ապագայում: Իսկ ամենահետաքրքիրն իհարկե այն է, թե ինչպես դուրս կգանք այս ֆինանսական ճգնաժամից: