-Պարո՛ն Քոչարյան, Ձեր կարծիքով` ընկալո՞ւմ է արդյոք միջազգային հանրությունը, նույն ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, համանախագահ երկրները, որ հուլիսի 18-ի ադրբեջանական սադրանքից հետո, ՀՀ նախագահին եւ ղարաբաղյան կարգավորման բանակցություններում ընդգրկված մյուս պաշտոնյաներին շատ դժվար է լինելու թե՛ բարոյահոգեբանական, թե՛ քաղաքական իմաստով նստել նույն սեղանի շուրջ եւ զրուցել ադրբեջանական կողմի հետ:
-Կարծում եմ, որ բոլորը շատ խորն ընկալում են խնդիրը, այլ բան, որ ցանկալի կլիներ, որպեսզի ամեն ինչ ասվեր ուղիղ խոսքով` նշելով իրական հասցեատերին: Իհարկե, Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը ակնհայտ է, որ ուղղված է Ադրբեջանի դեմ, եւ թիրախը Ադրբեջանն է: Իհարկե, անխոս, Ադրբեջանի համար ձեւավորված անպատժելիության այդ մթնոլորտին ուշ թե շուտ պետք է վերջ դրվի:

-Ադրբեջանի Ռազմական Դոկտրինը բացահայտ հայատյաց է: Առաջին հայացքից անգամ ստեղծվում է տպավորություն, որ Մարտակերտի շրջանի սադրանքը այդ Դոկտրինի կիրառման օրինակ է: Չմոռանանք նաեւ, որ այդ Դոկտրինը գրվել է ուղղակիորեն միջազգային մի շարք կառույցների հորդորով, նրանց ուղղակի հսկողության ներքո, օրինակ` ՆԱՏՕ-ի ԱԳԳԾ շրջանակներում: Կարողացե՞լ ենք արդյոք նույն միջազգային հանրությանը ներկայացնել այն խնդիրը, որ նշված Դոկտրինը կարող է բերել մի շարք խնդիրներ:
-Նախ ակնհայտ է, որ Դոկտրինը, այնուամենայնիվ, Ադրբեջանինն է, այլ ոչ թե ՆԱՏՕ-ի փորձագետներինը, դրա դրույթները նույնիսկ հակասում են Ադրբեջանի Սահմանադրությանը, բայց այդ ամենը պետք է մի կողմ թողնել: Ինձ թվում է, որ Ձեր հարցերի պատասխանները կապված ե՛ւ հունիսի 18-ի սադրանքի հետ, ե՛ւ Դոկտրինի, ե՛ւ ընդհանուր առմամբ բանակցային գործընթացի, Ադրբեջանի անվերջ հակահայկական, ռազմատենչ հայտարարությունների հետ: Պետք է ընդգծել մի բան, ինչն աստիճանաբար ակնհայտ է դառնում բոլորի համար` Ադրբեջանը չունի արտաքին, ներքին քաղաքականություն, այն ունի քարոզչություն: Այդ երկրում ամեն ինչ ենթարկված է քարոզչությանը, կարեւոր չէ, թե ինչ է կատարվում բանակցությունների շուրջ, կարեւորը գերնպատակ հանդիսացող քարոզչությունն է: Ավելին` ներքին կյանքում կարեւոր չէ, թե ինչ է մտածում Ադրբեջանի ժողովուրդը իր ղեկավարության մասին, կարեւոր է, որ գովեստի խոսքեր հնչեն: Ադրբեջանի համար կարեւոր չէ, թե Մինսկի խմբի շրջանակներում ինչպիսի գործընթացներ են ընթանում, եւ ինչ հիմքի վրա են դրված բանակցությունները, կարեւոր է պոկել իրենց համար կախարդական բառեր` 20%, 1 միլիոն…: Սա բերում է շատ տխուր հետեւանքների, որովհետեւ ղեկավարությունը դառնում է իր քարոզչության պատանդը եւ, անբավարարված լինելով հենց բանակցային գործընթացից, որտեղ ինքը ստանձնել է պարտավորություններ եւ խոսում է դրա դեմ, ուշ թե շուտ դա բացահայտվում է: Երկրի ղեկավարը` Ալիեւը, կանգնել է մի խնդրի առջեւ, որ պետք է իր ժողովրդին պատասխան տա: Ինչպես կարելի է մի բան ասել եւ մի այլ բան անել. սադրանքը նաեւ դրա հետեւանքն է:

-Պարո՛ն Քոչարյան, ընդունելով Ձեր մեկնաբանությունը, եկե՛ք հարցին այլ տեսանկյունից մոտենանք: Մշտապես հնչող այդ ռազմատենչ հայտարարությունները` ուժի սպառնալիքը, ուժի կիրառման սպառնալիքը, ստեղծում են մի շատ անոմալ պատկեր: Այսինքն` ստեղծվում է տպավորություն, որ մենք լուռումունջ սպասում ենք, որ Ադրբեջանը, փորձելով հզորանալ, գտնի հարմար մի առիթ` մեզ հարված հասցնելու համար: Արդյո՞ք ժամանակը չէ, որ, օրինակ ՀՀ Ռազմական Դոկտրինը, Անվտանգության հայեցակարգը կրեն որոշակի փոփոխություններ եւ միգուցե ներառեն իրենց մեջ կանխարգելիչ հարվածի ինստիտուտը:
-Գիտե՞ք` ես կարծում եմ, որ նման բաները ոչ թե գրվում են թղթի վրա, այլ դրանց պետք է մշտապես պատրաստ լինել, որովհետեւ մենք գիտենք, թե ում հետ գործ ունենք: Այսօրվա հայտարարությունները նոր չեն, դրանք Ադրբեջանի` ի սկզբանե որդեգրած ուժային քաղաքականության շարունակությունն են ընդդեմ ինքնորոշված Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի: Մեզանից ոչ մեկը երբեւիցե չի մոռացել եւ չի մոռանա դա, չի մոռանա հայկական ջարդերը` Սումգայիթ, Բաքու, Կիրովաբադ, մյուս բնակավայրերում, էթնիկ զտումների քաղաքականությունը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության շուրջ եւ բուն Լեռնային Ղարաբաղում, ռազմական ագրեսիան:
1994 թ.-ին հենց Ադրբեջանի խնդրանքով կայացավ զինադադարը, որին մասնակից էր նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը: Այն, ինչ կատարվում է այսօր, եւ ինչ կատարվում էր նախորդ ժամանակահատվածում, ցույց է տալիս, որ Ադրբեջանի ուժային քաղաքականությունը մնում է անփոփոխ: Նա օգտագործում է բանակցային գործընթացը միայն եւ միայն որպես քող` փորձելու համար ապակողմնորոշել միջազգային հանրությանը, եւ իր իսկ մեղքը, իր իսկ սանձազերծած ագրեսիան բարդելու հայկական կողմի վրա: Այս ճշմարտությունը ակնհայտ է բոլորի համար: Այլ բան, որ Մինսկի խմբի շրջանակներում դրված են երեք հստակ սկզբունքներ, որոնց հետ համաձայնվել է Ադրբեջանը` ինքնորոշում, ուժի չկիրառում, տարածքային ամբողջականություն: Ինքնորոշումը Ադրբեջանը հրապարակայնորեն մերժում է, ուժի սպառնալիքին մենք ականատես ենք ամեն օր, տարածքային ամբողջականությունը հասկանում է յուրովի: Այսինքն` Ադրբեջանի բոլոր քայլերն ուղղված են ստատուս քվոյի պահպանմանը: Քանի Ադրբեջանն այդպիսին է` դեստրուկտիվ, ստատուս քվոն պահպանվելու է: Ինչպես նաեւ ավելացնեմ, որ մենք շատ լավ գիտակցում ենք` ում հետ գործ ունենք: Իհարկե, մեր հույսը միայն բանակցությունների վրա չէ, շատ կցանկանայինք, որ բանակցություններով գայինք հարցի խաղաղ կարգավորման: Պետք է նշեմ նաեւ, որ անողն անում է, այլ ոչ թե անընդհատ խոսում դրա մասին, անընդհատ բարձրաձայնելը խոսում է թուլության մասին:

-Պարո՛ն Քոչարյան, բայց ընդունե՛ք, որ այդ սպառնալիքները հոգեբանական ճնշման "էլեմենտ" ունեն իրենց մեջ նաեւ միջազգային հանրության համար: Զարմանալի չէ, որ միջազգային հանրության գոնե վերլուծական, քաղաքագիտական շրջանակներում կան մարդիկ, որոնց թվում է` Ադրբեջանի կողմից ուժի չկիրառումը արդեն իսկ զիջում է:
-Եկե՛ք հարցադրումն այսպես ձեւակերպենք. Ադրբեջանից մենք անընդհատ ի՞նչ ենք լսում` սուտ եւ սպառնալիք: Դա առաջին հերթին վտանգավոր է Ադրբեջանի ժողովրդի համար, ինչն Ադրբեջանն արդեն իսկ մեկ անգամ ապացուցել է: Ապացուցեց, այդ իսկ պատճառով ստիպված գնաց զինադադարի կնքմանը: Ավելին ասեմ` այսօր նա կաշկանդված է այդ պայմանագրով, բայց չի կատարում: Եվ ինչ ապագա պայմանագրի մասին կարելի է խոսել, երբ նախորդը չի կատարվում: Հետեւաբար Ադրբեջանը նախեւառաջ պետք է ապացուցի, որ ինքը իր միջազգայնորեն ստանձնած պարտավորությունները ի վիճակի է կատարել, ներառյալ զինադադարը, Մայնդորֆյան հռչակագիրը, մի շարք այլ փաստաթղթեր:

-Մարտակերտի շրջանում տեղի ունեցած դեպքերը արդյո՞ք մեկ անգամ եւս չարդիականացրին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչման կարեւորությունը Հայաստանի Հանրապետության կողմից, եւ արդյո՞ք չմոտեցրին մեզ այդ ճանաչմանը: Եվ չե՞ք կարծում, որ կարիք կա այդ ճանաչման գործընթացի հիմնական հնարավոր գործողություն, քայլ ասվածը Ազգային ժողովից պատվիրակելու գործադիր իշխանությանը կամ ՀՀ նախագահին. որովհետեւ փորձը ցույց է տալիս, որ այս խնդիրը մեզ համար րոպեների կարեւորությամբ կարող է դառնալ ակտուալ:
-Նախ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ճանաչումը Հայաստանի Հանրապետության կողմից մշտապես գտնվում է օրակարգում: Մեր նպատակը միջազգային ճանաչման հասնելն է, այսինքն` չլինի այնպես, որ Հայաստանը ճանաչեց եւ մնաց միայնակ: Ավելին` խնդիրը այն է, որ Ադրբեջանը հրաժարվում է բանակցել Լեռնային Ղարաբաղի հետ: Մենք ստիպված այս բանակցային գործընթացը պահպանելու համար շատ գործընթացներ վերցրել ենք մեզ վրա, բայց մենք չենք կարող մեզանով փոխարինել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությանը: Այս իրավիճակը բերել է նրան, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը դեռեւս ճանաչված չէ: Ես կարծում եմ, որ եթե Ադրբեջանը շարունակի նման սադրիչ քայլերը, մենք կհասնենք մեր գերագույն նպատակին` միջազգային ճանաչմանը:

-Դուք չե՞ք բացառում այն տարբերակը, որ եթե նման նախադեպերը շարունակվեն, Հայաստանը ուղղակիորեն կհրաժարվի բանակցություններից:
-Գիտե՞ք` խնդիրն ինչն է, ուժին ուժով են պատասխանում եւ ոչ թե խռովում: Մենք բանակցությունների սեղանին ունենք շատ հզոր փաստարկներ: Ինչպես նշեցի, Ադրբեջանը չունի քաղաքականություն, այլ ունի քարոզչություն: Քարոզչությունը ենթադրում է ամենուրեք ճչալ, դիվանագիտությունը կատարվում է լուռ, հանգիստ, կարեւորը արդյունքներն են: Արդյունքի մասին կարելի է դատել անուղղակի: Ալիեւը Ռուսաստանում տալիս է համաձայնություն շարունակել բանակցությունները Մադրիդյան սկզբունքների շուրջ, անմիջապես դրանից հետո հեռանում է եւ կազմակերպում սադրանքը: Այսինքն` մենք կարող ենք արձանագրել, որ բանակցությունների սեղանի շուրջ մենք ունենք շատ լուրջ հաջողություններ եւ պետք է դա շարունակենք: Սա հարցի մի կողմն է, իսկ մյուս կողմը` հնարավոր ուժային սադրանքները: Սադրանքը իր պատասխանը կստանա: Եվ մեկ բան էլ ասեմ` Ադրբեջանի մոտ պատրանք կա, թե ինքը հսկայական ռազմական բյուջե ունի, անընդհատ նորանոր զենքեր է կուտակում, որ բնակչության աճը մեծ տեմպերով է ընթանում, իր միջազգային ազդեցությունը իբրեւ օրեցօր աճում է, եւ այս պայմաններում ինքը կարող է ուժային լուծում տալ հարցին: Ես միշտ մի համեմատություն եմ անում. պատկերացնենք, որ, իրոք, Ադրբեջանն անընդհատ հզորանալու այդպիսի ներուժ ունի: Կունենա՞ նա այնպիսի ռազմական հզորություն, ինչպիսին Չինաստանը, որն ունի ատոմային զենք: Կունենա՞ այն բնակչությունը, այն միջազգային հեղինակությունը, որն ունի Չինաստանը` հանդիսանալու ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ: Ակնհայտ է, որ ոչ: Այստեղ հարց է առաջանում, թե ինչո՞ւ Չինաստանը ուժային լուծում չի տալիս Թայվանի հարցին: Առավել եւս, որ բոլորի համար ակնհայտ է` Թայվանը չինական հող է` բնակեցված չինացիներով: Մեր դեպքում խոսքը վերաբերում է հայկական հողին, որտեղ դարեր ի վեր բնակվում են հայերը: Այնպես որ, հույսը միայն ուժի վրա դնելով` հարց չի լուծվի: Ավելին ասեմ` հարաբերակցությունը հաղթանակի երաշխիք չէ: Դա մենք ապացուցեցինք 1990-ական թվականներին:

-Պարո՛ն Քոչարյան, նորից եմ անդրադառնալու միջազգային ընկալմանը: Ձեր կարծիքով` բանակցային գործընթացի տարբեր փուլերում կա՞ արդյոք միջազգային ընկալում, որ նմանատիպ սադրանքներն ուղղակիորեն խարխլում են ամբողջական վստահությունը Ադրբեջանի նկատմամբ` որպես գործընկերոջ եւ պետության, ներառյալ նույն Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հասարակության, պետության, իշխանության մոտ: Եվ այս պարագայում ինչ-ինչ զիջումների մասին խոսելն ուղղակիորեն դառնում է ավելորդ: Կա՞ արդյոք այս ընկալումը:
-Գիտե՞ք` անկախ նրանից, թե ինչպիսին է ընկալումը` ակնհայտ է, որ եզրակացությունը բոլորի համար մեկն է: Ստատուս քվոն պահպանվելու է, քանի դեռ Ադրբեջանը մնում է այդպիսին: Ես մի օրինակ կցանկանայի բերել. Ադրբեջանը նման է չարամիտ մանկահասակի, որը քարեր է անընդհատ նետում հարեւանի տան պատուհանի վրա: Չորս կողմը կառուցում են ցանկապատ, ինչի հետեւանքով ուժը չի բավարարում, որ քարը հասցնի: Մանկահասակը կանգնում եւ խնդրում է բոլորին քանդել պարիսպը, գոնե մի փոքր մաս բացել, որ ինքը կարողանա քար նետել պատուհանին: Ավելին` բերեմ մեկ այլ օրինակ` կապված այս պարիսպների եւ տան հետ: Ժամանակին Եվրոպայի խորհրդում ես հակադարձում էի ադրբեջանցիներին մի շատ պարզ ասացվածքով` “Մի՛ նետիր քարը դեպի հարեւանի տուն, եթե քո տունը ապակուց է կառուցված”: Այսօր Ադրբեջանն ամեն ինչ անում է, որ մենք քանդենք նրա ապակե տունը, մեզ հասցրել է այդ վիճակին: Խնդիրը ոչ թե այն է, որ մենք մինչ այդ ընդհանրապես լռել ենք, ես կրկնում եմ, մեր աշխատանքը դիվանագիտական դաշտում եղել է շատ հետեւողական եւ բերում է իր պտուղները, որովհետեւ պատահական չէ, որ Ադրբեջանը հիմա հիստերիայի մեջ է եւ դիմում է սադրանքների, հակադրվում է ե՛ւ միջազգային իրավունքին, ե՛ւ միջազգային հանրությանը, ե՛ւ Մինսկի խմբին, ե՛ւ Ռուսաստանին, ե՛ւ ԱՄՆ-ին: Ես կարծում եմ նաեւ, որ այսօր պահն է հստակ բարձրաձայնել եւ միջազգային բոլոր կառույցներում շատ հստակ ներկայացնել իրական պատկերը: Իսկ իրական պատկերին լավատեղյակ է Մինսկի խումբը. պատահական չէ, որ Ադրբեջանը փորձում է բանակցությունները դուրս բերել այդ ձեւաչափից: Պետք է այդ իրական պատկերը ներկայացվի, ցանկացած ադրբեջանական ոտնձգություն պետք է համարժեք պատասխան ստանա, ավելին` պետք է ոչ թե լինել արձագանքող, այլ պետք է նախահարձակ լինել: Եվ ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ դա արվելու է:

-ԵԱՀԿ, ԵԱՀԿ-ի Խորհրդարանական Վեհաժողով, Եվրոպայի Խորհուրդ, Եվրախորհրդի Խորհրդարանական Վեհաժողով, Եվրոպական Միություն` իր բոլոր կառույցներով, ներառյալ Եվրոպական Պառլամենտ, ՆԱՏՕ, ՆԱՏՕ-ի Խորհրդարանական Վեհաժողով. արդյո՞ք այս բոլոր կառույցներում մենք համարժեք կերպով ներկայացնում ենք իրավիճակը եւ այս վերջին սադրանքին փորձում ենք կառույցների միջոցով համապատասխան գնահատական տալ:

-Համենայնդեպս, այսօր այդ աշխատանքները կատարվում են` կապված կոնկրետ հունիսի 18-ի սադրանքի հետ:
-Պարո՛ն Քոչարյան, շնորհակալությո՛ւն զրույցի համար:

Հարցազրույցն իրականացվել է
"Իրական քաղաքականություն"("Realpolitik")
հաղորդման (26.06.2010) ընթացքում
23.07.2010