-Պարո՛ն Կապուր, խնդրում եմ ներկայացրե՛ք Ձեր ընկերությունը:
-"Սոնա" խումբը, որը ես ստեղծել եմ 1987թ.-ին, այսօր ունի շուրջ 5000 աշխատող, մեր եկամուտը կազմում է մոտ 500 մլն եվրո: Մենք արտադրում ենք հիմնականում ավտոմոբիլային մասեր ավտոմեքենաների եւ բեռնատարների համար: Հնդկաստանում մենք ունենք 12 գործարան, 3 գործարան Գերմանիայում եւ մեկը ԱՄՆ-ում: Մենք Հնդկաստանում ղեկային կառավարման համակարգի ամենամեծ մատակարարն ենք: Արտադրում ենք փոխանցման տուփեր` մեխանիկական, ավտոմատ եւ էլեկտրոնային: Արտադրում ենք նաեւ անիվների շարժակներ: Այս բոլոր սարքերը միասին վերցրած` մատակարարում ենք ավտոմոբիլային արդյունաբերությանը ինչպես Հնդկաստանում, այնպես էլ Եվրոպայում եւ ԱՄՆ-ում:
"Սոնա"-ն այն ընկերությունն է, որը կայացավ, հաջողության հասավ գործընկերության շնորհիվ: Մենք մեր գործընկերությունը սկսեցինք Հնդկաստանում մեր հիմնական պատվիրատուի` "Մարութի Սուզուկի"-ի հետ: Տեխնոլոգիական մեր գործընկերն է J-Tech-ը Ճապոնիայից: Մենք Ճապոնիայում 4 գործընկեր ունենք, որոնց մեջ "J-Tech”-ը ամենամեծն է, մյուսներն են Mitsubisi Material-ը, Somek Isikawa-ն եւ Fujikiko-ն: Եվրոպայում մեր գործընկերն է "Զենեֆ լենդֆորդերը": Մեր ընկերությունն իրոք կառուցված է գործընկերության վրա: Վերջերս մի գործընկեր ենք ձեռք բերել Գերմանիայում, "Diesel" խմբից է: Մենք մեր տեխնոլոգիաների սեփականատերն ենք, բայց այլ ընկերություններում տեխնոլոգիաները գործընկերներին են պատկանում, որոնք հիմնականում Ճապոնիայից են: Մեր գործընկերն է նաեւ հնդկական "Մահինդրաս" խումբը, մենք ընկերություն ունենք "Մահինդրաս Սոնա" անունով, ինչը երկու հնդկական ընկերությունների համագործակցության գերազանց օրինակ է: Այնպես որ, "Սոնան" իրոք հավատում է գործընկերությանը, եւ մենք միշտ նոր գործընկերներ ենք փնտրում:

-Պատմեցե՛ք, խնդրեմ` ինչպե՞ս եք սկսել:
-Մենք ավտոմոբիլային սարքավորումներ, մասեր արտադրող ընկերություն ենք: Հիմնականում մենք աճել ենք, քանի որ Հնդկաստանում զարգացել է ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը: Երբ ես հիմնեցի "Սոնա Սթիրինգը"` խմբի առաջին ընկերությունը, Հնդկաստանում մեքենաների արտադրությունը 100 հազարից էլ պակաս էր: Այսօր մեքենաների արտադրությունը 2,5 մլն է: Տեսնո՞ւմ եք, թե ինչպիսի աճ է տեղի ունեցել: Այս աճին զուգընթաց` բնականաբար մեր ընկերությունն էլ է աճել: Մենք աճել ենք, որովհետեւ մեր եկամտի զգալի մասը ներդրել ենք նոր ծրագրերում եւ, իհարկե, նոր կապիտալներ ենք ստացել մեր գործընկերներից: Սարքավորումների առումով սա շարունակական գործընթաց է, տեխնոլոգիաները շարունակաբար փոխվում են: Ինչպես ասացի, մենք սկսեցինք մեխանիկական փոխանցման տուփից, այնուհետեւ սկսեցինք արտադրել ավտոմատ փոխանցման տուփ, իսկ այժմ` էլեկտրոնային: Այսինքն` տեխնոլոգիան անընդհատ փոխվում է, նոր արդյունաբերության համար հարկավոր են նոր տեխնոլոգիաներ:

-Դուք ասացիք, որ կարեւոր գործընկերներ ունեք Ճապոնիայում: Վերջերս տեղի ունեցած Ճապոնիայի աղետալի երկրաշարժն ինչպե՞ս է ազդել ձեր համագործակցության վրա:
-Ճապոնիայի պատմության մեջ սա շատ տխուր իրադարձություն է, եւ մենք բոլորս փորձում ենք աջակցել նրանց, որոշ ֆինանսական օգնություն ցուցաբերել այս ճգնաժամի պայմաններում: Կարծում եմ, որ ոչ միայն մենք, այլեւ հնդկական շատ ընկերություններ, նաեւ Հնդկաստանի կառավարությունը նույնպես օգնության ձեռք են մեկնել: Այս պահին ինչ-որ մեծ խնդիրներ չենք տեսնում: Բարեբախտաբար, մեր բոլոր գործընկերները երկրաշարժի, ատոմակայանների եւ ցունամիի գոտում չեն գտնվում, սակայն կարծում եմ, որ ճապոնական ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը բավականին տուժել է: Եվ ես համոզված եմ, որ դա կազդի ոչ միայն Հնդկաստանի, այլեւ ողջ աշխարհի վրա: Իհարկե կլինեն տեմպերի թուլացում, արտադրանքի որոշ ճշտումներ, որովհետեւ որոշ էլեկտրոնային բաղադրիչներ արտադրվում էին այնտեղ, բայց մենք դեռ չգիտենք մասշտաբները: Ինձ ասացին, որ այս քանի օրը զեկուցումով հանդես է գալու Ճապոնիայի ավտոմոբիլ արտադրողների ասոցիացիան, որն աշխարհին կտեղեկացնի, թե երկրաշարժն ինչպես է ազդել, որ երկրի վրա, որ մոդելների վրա կազդի: Իհարկե, լուրերում բավականաչափ հաղորդումներ կան, որ "Տոյոտա"-ի, "Նիսսան"-ի մի քանի գործարան է փակվել: Այնպես որ, իհարկե, որոշ ազդեցություն կլինի: Ինձ ասացին, որ ազդեցությունը չի լինի տարեկան կտրվածքով 10%-ից ավելի, բայց անպայման որոշ փոփոխություն կլինի:

-Գնալով աշխատանքային գործընթացն ավտոմատացվում է: Իսկ Հնդկաստանում շատ աշխատուժ կա: Ինչպե՞ս եք դուք այդ հարցը կանոնակարգում:
-Իմ կարծիքով` երբ խոսում ենք ավտոմատացման մասին, կա երկու բնագավառ: Մենք Հնդկաստանում այդ աստիճանի չենք ավտոմատացնում, ինչպես որ հավանաբար աշխարհի մնացած մասում է արվում, քանի որ մենք հետեւում ենք ճապոնական արտադրության պրակտիկային, ըստ որի` օգտագործվում է էժան սարքավորում, որի համար կարող ես ավելի շատ աշխատուժ օգտագործել: Սա ոչ միայն այն պատճառով է, որ աշխատուժը Հնդկաստանում համեմատաբար էժան է, այլ նաեւ նրա համար, որ ավտոմատ սարքավորումների օգտագործումը պահանջում է մարդկանց բարձր հմտություն, որպեսզի կարողանան այդ սարքավորումները աշխատեցնել: Այնպես որ, մենք հավասարակշռություն ենք գտել: Որոշ մասն ավտոմատացնում ենք, բայց հիմնականում մեզ մոտ ձեռքի աշխատանք է: Եվ ես ձեզ պետք է ասեմ, որ Հնդկաստանի ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը շատ բան է սովորել Ճապոնիայի ավտոմոբիլ արտադրողներից եւ բաղադրիչներ արտադրողներից: Եվ ես կարծում եմ, որ մեր ընկերությունը արտադրական գործընթացների տիպիկ օրինակ է: Հպարտորեն կարող եմ ասել, որ, օրինակ, մեր ղեկային կառավարման մասեր արտադրող ընկերությունը պարգեւ է ստացել ճապոնական նմանատիպ ընկերության հետ միասին, որը Ճապոնիայի գիտնականների եւ ինժեներների միության պարգեւն է, մենք ստացանք մրցանակ որակի համար: Ունենք նաեւ գերազանց աշխատանքի համար մրցանակ: Մեր "Սոնա" խումբը ավելի շատ կողմնորոշված է դեպի Ճապոնիա, քան դեպի Եվրոպա: Եվրոպայում արտադրության ավտոմատացումը բավականին շատ է, աշխատողները որակյալ են, այդ պատճառով այնտեղ կարող ես գործ անել: Հնդկաստանում աշխատողները դեռ այնքան էլ հմուտ չեն, ուստի մեզ հարկավոր է ուղի փնտրել, օգտագործել մարդկային ուղեղը, մարդկային ձեռքերը` արդյունավետությունը լավացնելու համար: Ասեմ, որ Հնդկաստանում այսօր արդյունավետության եւ որակի մակարդակը շատ լավ է, իսկ որոշ դեպքերում` համաշխարհային չափանիշների: Եթե դուք նայեք մեր ավտոմեքենա արտադրողներին, օրինակ` "Մարութի-Սուզուկի"-ին, ապա կտեսնեք, որ նրանց արտադրած պտուտախցանը նույնքան լավն է, որքան ճապոնականը: Այնպես որ, բավականին առաջխաղացում կա այս ոլորտում, ինչը ճապոնական ազդեցության շնորհիվ է, դրա շնորհիվ ճապոնական ընկերությունները կարողացան զարգանալ: Եթե մենք հետեւեինք արտադրության եվրոպական մեթոդին, ապա, իմ կարծիքով, մենք այս աստիճանի հաջողության չէինք հասնի, քանի որ մարդկանց հմտությունները չէին բավարարի ավտոմատացված սարքավորումները աշխատացնելու համար:

-Ինչպե՞ս է ազդել գլոբալ ֆինանսական ճգնաժամը Հնդկաստանի վրա:
-Սա շատ լավ հարց է: Փաստն այն է, որ Հնդկաստանը շատ առումներով մեկուսացված է աշխարհից: Հնդկաստանն իր սեփական հսկայական թվով սպառողներն ունի, եւ մենք արտաքին առեւտրից կախված չենք այն աստիճան, ինչպես այլ երկրները, ինչը մեզ օգնեց գլոբալ ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ: Իմ կարծիքով` այն, որ մեզ վրա չի ազդել ֆինանսական ճգնաժամը, երեւում է նրանից, որ մենք աճել ենք 6%, չնայած այն քիչ է անցյալ տարվա համեմատ. այն ժամանակ աճը 7-8% էր: Պատճառն այն է, որ մեր բանկային համակարգը շատ լավ կանոնակարգված է: Մենք չունենք այնպիսի բանկեր, ֆինանսական ինստիտուտներ, ինչպես արեւմտյան աշխարհում է, որոնք գործերն իրենք են անում եւ բավականին բարձր ռիսկերի գնում; Հնդկաստանում բանկերը կանոնակարգվում են կառավարության կողմից, եւ մենք անկեղծորեն երախտապարտ ենք նրան, որ կովբոյների նման չեն գործում, ինչպես դա արվում է Արեւմուտքում: Փաստն այն է, որ կա աճի թուլացում, դանդաղեցում, տնտեսական աճի անկում 8-6%, սակայն դա, միեւնույնն է, լավ է: Դա մեր ծրագրերը մի փոքր փոխեց, որովհետեւ մենք աճում էինք 8-9% եւ մտածում էինք, որ կշարունակվի աճը, քանի որ Հնդկաստանի համար շատ կարեւոր է, որ առաջիկա 10 տարում շարունակվի 8-9% աճը: Մենք ունենք հսկայական բնակչություն, ամեն օր 100-120 մլն մարդ գնում է աշխատանքի, ուստի անհրաժեշտ է, որ տնտեսությունը շարունակի զարգանալ, որպեսզի գործազրկություն եւ սոցիալական լարվածություն չստեղծվի:

- Իսկ ֆինանսական ճգնաժամն ինչպե՞ս ազդեց ձեր ընկերության վրա:
- Ավտոմոբիլային արդյունաբերությունում այս տարի լճացման տարի էր, ոչ մի աճ, սակայն հաջող էր ջրի երեսին մնալու համար: Չեմ կարծում, որ երկրում դժբախտություններ ունեցել ենք, այդ խնդիրների պատճառով ընկերություններ չեն սնանկացել, ուղղակի նրանք չեն աճել: Այն ազդել է փոքր եւ միջին ձեռնարկությունների վրա, բայց մեր կառավարությունը եւ բանկային կանոնակարգողները հավատացրել են, որ բոլոր ընկերություններին կօգնեն: Ոչ մի դրամատիկ բան տեղի չունեցավ: Կարծում եմ, որ մենք ճգնաժամից դուրս ենք եկել, եւ մեր երկրի ապագան շատ լավ է:

-Ի՞նչ կցանկանայիք ասել հայ հեռուստադիտողներին:
-Իմ կարծիքով` հավանաբար Հայաստանը կունենա հզոր սոցիալական ինֆրակառուցվածք, ինչը, ցավոք, Հնդկաստանում չկա, բայց հաստատ կար Խորհրդային Միությունում: Դուք ունեիք լավ ինստիտուտներ, լավ կրթական համակարգ, կրթված աշխատուժ: Եվ ես կարծում եմ, որ պետք է ամեն ինչի հասնել աստիճանաբար: Մի գիշերում դու չես կարող զարգացած արդյունաբերական երկիր դառնալ, լավացնել քո տնտեսությունը մի գիշերում: Բայց եթե դու տեսլական ունես, որ քո ժողովրդի կենսամակարդակը կլավանա, դա կարող է աստիճանաբար տեղի ունենալ: Հնդկաստանում դրա կայացման լավ հիմքը կա: Մենք աճում ենք տարեկան 8-9%: Մեր խնդիրը մեր բնակչության թիվն է, բայց մենք ասում ենք, որ մեր բնակչությունը մեր դիվիդենտն է: Այսքան մեծ բնակչության շնորհիվ մենք ունենք հսկայական միջին խավ, եւ ես համոզված եմ, որ դա կաշխատի, քանի դեռ մենք ի վիճակի ենք բարելավումներ կատարել, որոնք մենք փորձում ենք իրագործել: