Բժիշկ, Շոտլանդիայում հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի առաջնորդներից

-Պարո՛ն Հակոբ, ինչպե՞ս եք հայտնվել Շոտլանդիայում, Ձեր ծնողները որտեղի՞ց են:
-Իմ հայրը Ուրֆայում է ծնվել, իսկ մայրս` Մարաշում: Հորեղբորս թուրքերը սպանեցին ցեղասպանության տարիներին, իսկ իմ մեծ մորեղբորս` 1920 թվականին Մարաշում: Հայրս և մայրս տեղափոխվեցին Հալեպ, որտեղ և ամուսնացան, իսկ հետո տեղափոխվեցին Բեյրութ, որտեղ ծնվեցին եղբայրս և երկու քույրերս: Իսկ ես ծնվել եմ 1950 թվականին ու մեծացել եմ Լիբանանում: Քանի որ ամերիկյան դպրոց եմ հաճախել, հայերեն գրել-կարդալ չգիտեմ, միայն որոշ չափով խոսում եմ: Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ես ցանկացա շարունակել իմ կրթությունը բժշկագիտության բնագավառում, սակայն Լիբանանում ստեղծված իրավիճակի պատճառով այն անհնար դարձավ: Ուստի ես ստիպված էի սովորելու այլ վայրեր փնտրել: Սկզբից ընդունվեցի Քեմբրիջ, որտեղ մի քանի ամիս անցկացնելուց հետո Էդինբուրգի համալսարանից կրթաթոշակ ստացա: Եվ այսպես 1976 թ. ես եկա Շոտլանդիա` Բժշկական համալսարանում սովորելու, որտեղ էլ հանդիպեցի իմ շոտլանդուհի կնոջը. մենք ամուսնացանք, և ես մնացի Շոտլանդիայում: Սա է իմ Շոտլանդիայում հայտնվելու հակիրճ պատմությունը:

-30 տարուց ավելի է, որ այստեղ եք ապրում: Ի՞նչ կասեք շոտլանդացիների մասի՞ն:
-Հայերն ու շոտլանդացիները նմանություններ շատ ունեն. կրքոտ են, կրակոտ, շուտ են բռնկվում ֆուտբոլային խաղերի ժամանակ և քաղաքական հարցերի շուրջ վիճելիս: Մյուս կողմից՝ նրանք շատ հյուրասեր են: Հակառակ տարածված կարծիքի` նրանք շատ առատաձեռն են: Այս նմանությունների շնորհիվ, մենք` հայերս, հեշտությամբ ենք շփվում շոտլանդացիների հետ, հեշտորեն մերվում: Ես երբևիցե որևէ խնդիր չեմ ունեցել: Նաև շատ աշխատասեր են և ստեղծագործող: Եվ հայերի նման նրանք նույնպես հալածվել են հին ժամանակներում: Այս գործոնը շատ օգնեց մեզ ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ բանակցությունների ժամանակ:

-Որքանո՞վ են շոտլանդացու համար հայն ու Հայաստանը ճանաչելի:
-Ամբողջ Շոտլանդիայում, եթե չեմ սխալվում, ընդամենը 20-30 հայ է ապրում: Սակայն ես երբևիցե դժվարություն չեմ ունեցել, ինձ միշտ ընդունված եմ զգացել, և ինձ միշտ շատ լավ են վերաբերվել: Պետք է ասեմ, որ, ընդհանուր առմամբ, Շոտլանդիայում շատ տեղյակ չեն Հայաստանի մասին: Երբ Էդինբուրգում Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված միջոցառումներ էինք կազմակերպում, շատ քչերը տեղեկություններ ունեին դրա մասին: Ես կասեի, որ շատ չեն լսել Հայաստանի մասին:

-Անդրադառնանք Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ գործընթացին, որտեղ Ձեր ներդրումը բավականին մեծ է: Ո՞ւր ենք հասել, ի՞նչ հետագա քայլերի ակնկալիք ունենք:
-Ճանաչման գործընթացը սկսվեց 1998 թ., երբ լսեցի, որ Լոնդոնում Հայաստանի դեսպանատունը ցանկանում էր, որ Էդինբուրգից, Լորդ Բրայսի գերեզմանոցից, հող տեղափոխվի Երևան, Հայոց ցեղասպանության թանգարան: 2003 թ.-ին Էդինբուրգում Լորդ Բրայսի հիշատակման օրվա շրջանակներում հարգանքի տուրք մատուցվեց նաև Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին: Էդինբուրգի Աշըր դահլիճում մի միջոցառում տեղի ունեցավ, որին ներկա գտնվեց Սրբազանը: Հայկական երաժշտություն էր հնչում և այլն:
2003-2005 թթ.-ին արձանագրվեց ակտիվ համագործակցություն մեր (հայկական համայնքի անդամների, ինչպիսիք են դոկտոր Սարացյանը, Նարեկ Բեդրոսյանը և այլն) և Հարրի Հակոբյանի ղեկավարած Լոնդոնի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հանձնախմբի միջև: Էդինբուրգի համալսարանի դասախոս դոկտոր Դոնալդ Բրոքսոնը, որը Հայոց ցեղասպանություն է դասավանդում, նույնպես միացավ մեր պայքարին` հանուն Էդինբուրգի Քաղաքային խորհրդի կողմից ցեղասպանության ճանաչման: 2003-2005 թթ.-ին մեծ աշխատանք կատարվեց, որպեսզի խորհուրդը ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը: Կոմիտեի ջանքերի շնորհիվ, որի անդամներ էին Նարեկ Բեդրոսյանը, Հակոբ Բեսոսը (այսինքն՝ ես), դոկտոր Դոնալդ Բրոքսոնը, 2005 թ.-ին Խորհուրդը ճանաչեց ցեղասպանությունը: Հանդիպումներին մասնակցելու և այս հանձնախումբը ղեկավարելու նպատակով Լոնդոնից մեզ էր միանում Դոկտոր Հակոբյանը:
Երբ ցեղասպանությունը ճանաչվեց Էդինբուրգի Քաղաքային խորհրդի կողմից, չնայած այն բանի, որ թուրքերը ուրախ չէին այդ որոշման ընդունման կապակցությամբ, Խորհրդի պալատներում մեր և թուրքերի միջև թշնամություն չկար: Թուրքերը ընդունեցին Խորհրդի որոշումը և գնացին իրենց ճանապարհով: Եվ, չնայած մեկ տարի անց նրանք փորձեցին չեղյալ համարել այդ որոշումը, թշնամություն մեր միջև չկար: Մենք հակազդում էինք նրանց փաստարկներին: Նրանք ներկայացրեցին իրենց փաստարկները, իսկ Խորհուրդը ժողովրդավարական կարգով կողմ քվեարկեց որոշման պահպանման օգտին: Իհարկե, նման որոշումը դեմ էր թուրքերի ցանկությանը:

-Պարո՛ն Հակոբ, կապեր ունե՞ք Հայաստանի հետ:
-Դժբախտաբար, կապեր չունեմ Հայաստանի հետ: Լիբանանի հայերի հետ` շատ: Եվ Հայաստանում երբեք չեմ եղել, բայց հուսով եմ այցելել Հայաստան մոտակա մի քանի տարիներին: